Eigen kracht, laat het werken
Een hulpverlener zit aan tafel bij een gezin. De moeder werkt drie dagen per week, de vader is afwezig. De dochter van twaalf heeft forse gedragsproblematiek en haar jongere broer ondervindt daar last van. Het onderzoek is gedaan, de gesprekken zijn gevoerd, het beeld ligt er. Nu komt de vraag hoeveel dit gezin zelf aankan.
Dat is een oordeel, geen technische berekening. Het gaat over wat je van mensen verwacht en waar de grens ligt. De nieuwe Model Verordening Jeugdhulp van de VNG benoemt dit als stap vier in de procedure: vaststellen wat de eigen mogelijkheden zijn van de jeugdige, de ouders en het sociale netwerk. Pas als dat helder ligt, weet je welke hulp de gemeente moet bieden.
Op papier klinkt dat overzichtelijk. In de uitvoering blijkt het lastig.
Waar het misgaat bij de vastlegging
De meeste hulpverleners maken de afweging zonder problemen. Ze voeren het gesprek, komen thuis langs en bouwen over de tijd een beeld op. De manier waarop dit beeld in het dossier belandt, vormt het knelpunt.
Eigen kracht staat in dossiers vaak als kale conclusie. “Ouders bieden dagelijks structuur.” Of: “Het netwerk is beperkt beschikbaar.” Eén zin per onderdeel, zonder onderbouwing, zonder onderscheid per hulpvraag, zonder zicht op verandering door de tijd heen.
Bij een bezwaarprocedure of herbeoordeling levert dat juridische problemen op. Inhoudelijk is het minstens zo schadelijk. Wie de losse onderdelen niet bijhoudt, mist later de informatie die nodig is om bij te sturen. Het gezin krijgt bovendien geen eigenaarschap over het eigen traject.
De verordening verlangt een onderbouwde beoordeling per situatie. Overbelasting weegt anders dan onwil, een tekort aan vaardigheden anders dan een tekort aan capaciteit. Een netwerk dat in theorie bestaat maar in de uitvoering afwezig blijft, telt niet hetzelfde als een netwerk dat actief bijdraagt. Die nuance hoort terug te komen in het dossier.
Gedeeld eigenaarschap over het dossier
De verordening benadrukt dat het onderzoek samen met de jeugdige en de ouders plaatsvindt. In de meeste dossiers zie je daar weinig van terug. Hulpverleners schrijven over mensen, en het dossier blijft van de professional.
Dat past slecht bij het idee van eigen kracht. Eigen kracht is een werkafspraak: jij pakt dit op, wij doen dat, en we volgen samen hoe het loopt.
Zo’n afspraak werkt alleen als het gezin weet waar het over gaat en zelf meeschrijft aan het beeld.
Hoe dat in Mextra werkt
In Mextra koppel je onderdelen van een plan aan de jeugdige, de ouders of iemand uit het netwerk. Die onderdelen ziet het gezin terug in het dossier. Ze plaatsen zelf aantekeningen, houden voortgang bij en melden iets terug, los van de rapportage door de hulpverlener.
Het effect: de hulpverlener ziet welke onderdelen het gezin zelf oppakt en hoe dat verloopt. Eigen kracht verschuift van eenmalige inschatting naar zichtbare voortgang in het traject. Bij een herbeoordeling beschik je over de inschatting van de professional plus het verloop in de uitvoering. Je leest terug of de moeder de afgesproken dagstructuur volhield, of de grootmoeder de wekelijkse afspraken oppakte, en hoe dat in de praktijk ging.
Dat geeft houvast voor de hulpverlener, voor de gemeente die de beschikking afgeeft, maar vooral ook voor het gezin zelf. Ik heb al diverse keren gezien dat gezinsleden een veel duidelijker beeld krijgen over wat ze zelf kunnen, of nog kunnen ontwikkelen, op het moment dat ze er zelf over schrijven.
Een voorbehoud
Deze werkwijze gaat niet vanzelf. Dit werkt alleen als de hulpverlener het plan zo inricht. Het veronderstelt motivatie en voldoende digitale vaardigheid bij het gezin. En het veronderstelt een organisatie die gedeeld eigenaarschap in de uitvoering toelaat.
Voor gezinnen die hieraan toe zijn, verschuift de verhouding in het gesprek. Het dossier ontstaat niet langer ná het gesprek als verslag over hen, maar groeit met hen mee.
Wat de verordening voorschrijft
De nieuwe Model Verordening Jeugdhulp is strenger dan zijn voorganger over de onderbouwing van eigen kracht. Gemeenten beoordelen aantoonbaar per situatie wat het gezin aankan en leggen dat navolgbaar vast.
Dat is een administratieve verplichting. Tegelijk biedt het ruimte om het dossier anders in te zetten. Geen verantwoordingsinstrument achteraf, maar werkgeheugen van een gedeeld traject. Een plek waar staat wat de jeugdige zelf doet, wat de ouders bijdragen, wat het netwerk oppakt en hoe dat in de uitvoering loopt.
Eigen kracht vink je niet af. Het is een werkafspraak die je vastlegt, volgt en bijstelt waar nodig. Een goed dossier ondersteunt dat proces.
Samenvatting
De Model Verordening Jeugdhulp van de VNG verplicht gemeenten in stap vier van het onderzoek vast te leggen wat de jeugdige, ouders en het sociale netwerk zelf aankunnen. In de praktijk komt eigen kracht vaak als kale conclusie in het dossier, zonder onderbouwing per hulpvraag en zonder zicht op verandering. Dat schaadt de juridische houdbaarheid en de bijsturing van de hulp. In Mextra koppel je onderdelen van het plan aan de jeugdige, de ouders of iemand uit het netwerk, waarna het gezin zelf voortgang vastlegt. Eigen kracht verschuift zo van eenmalige inschatting naar zichtbare werkafspraak met gedeeld eigenaarschap.
Wil je meer weten
Neem contact met ons, je kunt zelf een afspraak inplannen op het moment dat het jou schikt.
Bronnen:
- VNG-Model verordening Jeugdhulp: https://vng.nl/brieven/wijziging-model-verordening-jeugdhulp
- Wat heeft dit gezin echt nodig: https://mextra.nl/goede-zorg/wat-heeft-dit-gezin-echt-nodig/